กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการตั้งนิติบุคคล มีอะไรบ้าง?

การจัดตั้งนิติบุคคลในประเทศไทยไม่ว่าจะเป็นนิติบุคคลหมู่บ้านจัดสรร อาคารชุด สมาคม หรือรูปแบบอื่น ๆ จำเป็นต้องอ้างอิงถึงกฎหมายที่เกี่ยวข้องอย่างชัดเจน เพื่อให้การดำเนินการถูกต้องตามระเบียบที่รัฐบัญญัติไว้

บทความนี้ มายวัสดุ จะพาไปทำความรู้จักกับกฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องกับการ จัดตั้งนิติบุคคล และข้อควรรู้สำหรับการยื่นเอกสารและจดทะเบียนให้ถูกต้อง พร้อมคีย์เวิร์ดสำคัญที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ จัดตั้งนิติบุคคล, เอกสารจัดตั้งนิติบุคคล, กฎหมายจัดตั้งนิติบุคคล, พ.ร.บ.หมู่บ้านจัดสรร, นิติบุคคลอาคารชุด

ความหมายของ “นิติบุคคล”

ก่อนจะไปสู่เรื่องกฎหมาย มาทำความเข้าใจกันก่อนว่า “นิติบุคคล” คืออะไร?

นิติบุคคล (Juristic Person) หมายถึง หน่วยงานหรือองค์กรที่มีสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมาย เช่นเดียวกับบุคคลธรรมดา สามารถถือครองทรัพย์สิน ฟ้องร้อง หรือถูกฟ้องร้องได้

รูปแบบนิติบุคคลมีหลายประเภท เช่น:

• บริษัทจำกัด (Company Limited)
• ห้างหุ้นส่วนจำกัด (Limited Partnership)
• สมาคม (Association)
• มูลนิธิ (Foundation)
• นิติบุคคลหมู่บ้านจัดสรร
• นิติบุคคลอาคารชุด

กฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องกับการตั้งนิติบุคคล

1. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.)

เป็นกฎหมายแม่บทที่ใช้กับนิติบุคคลประเภท:

• บริษัทจำกัด
• ห้างหุ้นส่วน
• สมาคม
• มูลนิธิ

📌 ประเด็นสำคัญในกฎหมาย:

• มาตรา 1016 – 1273: กำหนดรูปแบบการจัดตั้งบริษัท การประชุมผู้ถือหุ้น การจัดทำบัญชี ฯลฯ
• การจดทะเบียนต้องยื่นที่ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

2. พระราชบัญญัติการจัดสรรที่ดิน พ.ศ. 2543

ใช้กับการตั้ง นิติบุคคลหมู่บ้านจัดสรร

📌 สาระสำคัญ:

• มาตรา 48: ผู้จัดสรรต้องโอนทรัพย์สินส่วนกลางให้แก่ “นิติบุคคลหมู่บ้านจัดสรร”
• ต้องมีเจ้าของบ้านไม่น้อยกว่า 50% ของจำนวนแปลงทั้งหมด เห็นชอบก่อนตั้ง
• จัดตั้งผ่านสำนักงานที่ดินจังหวัด

3. พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม

ใช้กับการจัดตั้ง นิติบุคคลอาคารชุด เช่น คอนโด

📌 ประเด็นสำคัญ:

• กำหนดให้เจ้าของร่วมมีสิทธิในการเลือกตั้งคณะกรรมการ
• นิติบุคคลมีอำนาจดูแลทรัพย์สินส่วนกลางของอาคารชุด
• จดทะเบียนที่สำนักงานที่ดินในพื้นที่ที่คอนโดตั้งอยู่

4. พระราชบัญญัติสมาคมและมูลนิธิ พ.ศ. 2464

ใช้กับองค์กรไม่แสวงหากำไร เช่น:

• สมาคมกีฬา
• สมาคมผู้ปกครอง
• มูลนิธิการกุศล

📌 ข้อกำหนด:

• ต้องจัดทำข้อบังคับ ระบุวัตถุประสงค์ชัดเจน
• จดทะเบียนที่กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

5. พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542

เกี่ยวข้องหากมีชาวต่างชาติเป็นผู้ร่วมจัดตั้งนิติบุคคล

📌 สาระสำคัญ:

• จำกัดสิทธิของชาวต่างชาติในบางกิจการ
• ต้องขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจเพิ่มเติม หากเข้าเกณฑ์กิจการต้องห้าม

เอกสารที่ใช้ในการจัดตั้งนิติบุคคล (เบื้องต้น)

แม้แต่ละประเภทจะใช้กฎหมายต่างกัน แต่โดยทั่วไปต้องเตรียมเอกสารดังนี้:

1. แบบฟอร์มคำขอจดทะเบียน (ต่างกันตามประเภท)
2. ข้อบังคับนิติบุคคล
3. หนังสือแสดงเจตจำนงของผู้ร่วมก่อตั้ง
4. แผนผัง / สารบัญทรัพย์สิน / ทะเบียนสมาชิก
5. รายชื่อคณะกรรมการชุดแรก
6. หลักฐานการครอบครองทรัพย์สิน
7. สำเนาบัตรประชาชน / หนังสือเดินทางของผู้ก่อตั้ง

✅ TIP: ควรตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนยื่น เช่น กรมที่ดิน, กรมพัฒนาธุรกิจฯ, หรือกรมการปกครอง

ข้อควรรู้สำหรับผู้จัดตั้งนิติบุคคล

• ต้องมีวัตถุประสงค์การจัดตั้งชัดเจน
• ควรมีการประชุมและมติของผู้มีส่วนร่วมก่อนจดทะเบียน
• ต้องระบุแหล่งรายได้ วิธีการบริหาร และการจัดทำบัญชีรายปี
• บางประเภท (เช่น คอนโด/หมู่บ้าน) อาจมีข้อกำหนดเรื่อง “กรรมสิทธิ์ร่วม”

ตัวอย่างคำถามที่พบบ่อย (FAQs)

Q: ถ้าอยากตั้งนิติบุคคลแบบหมู่บ้านจัดสรร ต้องใช้กฎหมายไหนเป็นหลัก?
A: ใช้พระราชบัญญัติการจัดสรรที่ดิน พ.ศ. 2543 เป็นหลัก

Q: ตั้งบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนจำกัดใช้กฎหมายใด?
A: ใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) หมวดบริษัท/ห้างหุ้นส่วน

Q: กฎหมายไหนบังคับใช้กับนิติบุคคลอาคารชุด?
A: พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม

Q: สมาคมตั้งยากไหม?
A: สมาคมต้องมีวัตถุประสงค์ไม่หวังผลกำไร และต้องขออนุญาตจากนายทะเบียนตามกฎหมาย

กฎหมายจัดตั้งนิติบุคคล ไม่ใช่เรื่องไกลตัว

การเข้าใจและเลือกใช้ กฎหมายจัดตั้งนิติบุคคล อย่างถูกต้อง จะช่วยให้การดำเนินงานขององค์กรชัดเจน มีฐานะทางกฎหมาย และสามารถบริหารงานได้อย่างเป็นทางการ ไม่ว่าจะเป็นนิติบุคคลหมู่บ้าน อาคารชุด สมาคม หรือบริษัท การศึกษากฎหมายที่เกี่ยวข้องคือก้าวแรกของความยั่งยืน

อ้างอิง

1. กรมที่ดิน. (2568). พระราชบัญญัติการจัดสรรที่ดิน พ.ศ. 2543. สืบค้นจาก https://www.dol.go.th
2. กรมที่ดิน. (2568). พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. สืบค้นจาก https://www.dol.go.th
3. กรมพัฒนาธุรกิจการค้า. (2568). แนวทางการจัดตั้งบริษัทและห้างหุ้นส่วน. สืบค้นจาก https://www.dbd.go.th
4. กระทรวงมหาดไทย. (2567). คู่มือการจัดตั้งสมาคมและมูลนิธิ. สืบค้นจาก https://www.dopa.go.th
5. สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (2567). ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์คุรุสภา

คำค้นหา : จัดตั้งนิติบุคคล,เอกสารจัดตั้งนิติบุคคล,กฎหมายจัดตั้งนิติบุคคล,นิติบุคคลหมู่บ้านจัดสรร,นิติบุคคลอาคารชุด