คุณสมบัติต้องห้ามของผู้ที่จะเป็นกรรมการนิติบุคคล มีอะไรบ้าง?

การเลือกตั้งหรือแต่งตั้งกรรมการนิติบุคคลในโครงการหมู่บ้านจัดสรรหรืออาคารชุด มีความสำคัญอย่างมาก เพราะกรรมการคือผู้บริหารจัดการพื้นที่ส่วนกลาง เก็บค่าส่วนกลาง ดูแลทรัพย์สิน และเป็นตัวแทนของเจ้าของร่วมทุกคน ดังนั้น กฎหมายจึงกำหนด “คุณสมบัติของกรรมการนิติบุคคล” และ “คุณสมบัติต้องห้าม” ไว้อย่างชัดเจน เพื่อคัดกรองบุคคลให้เหมาะสมกับหน้าที่

ในบทความนี้ เราจะมาเจาะลึกว่าใครบ้างที่ “ไม่สามารถเป็นกรรมการนิติบุคคลได้” พร้อมอ้างอิงกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น พ.ร.บ.การจัดสรรที่ดิน พ.ศ. 2543 และ พ.ร.บ.อาคารชุด พ.ศ. 2522 รวมถึงแนวปฏิบัติจากกรมที่ดิน เพื่อให้เจ้าของร่วมและลูกบ้านเข้าใจสิทธิและกฎเกณฑ์ได้อย่างถูกต้อง

ทำความเข้าใจคำว่า “กรรมการนิติบุคคล”

กรรมการนิติบุคคล คือ ตัวแทนของนิติบุคคลบ้านจัดสรรหรืออาคารชุด มีหน้าที่จัดการกิจการของนิติบุคคล เช่น

• เก็บเงินค่าส่วนกลาง
• บำรุงรักษาทรัพย์สินส่วนกลาง
• ดำเนินการแทนเจ้าของร่วมทั้งหมดตามกฎหมาย

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับกรรมการนิติบุคคล

1. พระราชบัญญัติการจัดสรรที่ดิน พ.ศ. 2543
   ใช้กับโครงการหมู่บ้านจัดสรร และนิติบุคคลหมู่บ้านจัดสรร
2. พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522
   ใช้กับคอนโดมิเนียมและอาคารชุด พร้อมระบุคุณสมบัติของ “กรรมการนิติบุคคลอาคารชุด” ไว้ชัดเจน
3. ข้อบังคับนิติบุคคล
   โครงการหมู่บ้านจัดสรรและคอนโดส่วนใหญ่จะมี “ข้อบังคับนิติบุคคล” ซึ่งอาจเพิ่มข้อจำกัดบางประการเพิ่มเติมจากกฎหมาย เช่น ห้ามมีส่วนได้เสียในบริษัทรับเหมา ห้ามเคยผิดนัดชำระเงิน ฯลฯ

คุณสมบัติของกรรมการนิติบุคคล

ตามกฎหมาย ผู้ที่จะดำรงตำแหน่งกรรมการนิติบุคคลจะต้องมีคุณสมบัติพื้นฐานดังนี้:

• บรรลุนิติภาวะ (อายุ 20 ปีขึ้นไป)
• เป็นเจ้าของร่วม หรือผู้ได้รับมอบอำนาจอย่างถูกต้องจากเจ้าของร่วม
• ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามที่กฎหมายกำหนด

ณสมบัติต้องห้ามของผู้ที่จะเป็นกรรมการนิติบุคคล

✅ ตามพระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522 (มาตรา 35)

ห้ามบุคคลดังต่อไปนี้เป็นกรรมการนิติบุคคลอาคารชุด:

1. คนไร้ความสามารถหรือคนเสมือนไร้ความสามารถ
2. บุคคลล้มละลาย
3. บุคคลต้องคำพิพากษาให้จำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดในคดีอาญายกเว้นความผิดที่กระทำโดยประมาท หรือความผิดลหุโทษ
4. ผู้มีส่วนได้เสียกับนิติบุคคลโดยตรง
   เช่น เป็นผู้รับเหมา หรือเจ้าของบริษัทที่นิติบุคคลว่าจ้าง
   (ต้องตรวจสอบตามข้อบังคับโครงการนั้น ๆ ด้วย)

✅ ตามพระราชบัญญัติการจัดสรรที่ดิน พ.ศ. 2543 (มาตรา 48 และ 49)

แม้จะไม่ได้ระบุคุณสมบัติต้องห้ามชัดเจนเท่าพ.ร.บ.อาคารชุด แต่แนวทางปฏิบัติของ กรมที่ดิน ระบุว่า ผู้จะเป็นกรรมการหมู่บ้านจัดสรรก็ควรมีคุณสมบัติคล้ายกัน คือ

• ไม่เคยถูกเพิกถอนสิทธิในการบริหารนิติบุคคล
• ไม่มีประวัติเสียหายเกี่ยวกับการทุจริตในองค์กร
• ไม่เป็นบุคคลที่ Developer หรือบริษัทรับจ้างบริหารนิติบุคคลแต่งตั้งขึ้นมาโดยไม่มีมติจากเจ้าของร่วม

✅ ข้อบังคับนิติบุคคลที่เพิ่มเติม

หลายโครงการมีการเพิ่ม “คุณสมบัติต้องห้าม” เพิ่มเติม เช่น:

• ผู้ที่เคยมีประวัติไม่ชำระค่าส่วนกลาง
• ผู้ที่พักอาศัยไม่ครบ 6 เดือนต่อเนื่อง (สำหรับบางหมู่บ้าน)
• ผู้ที่เป็นญาติสายตรงกับ Developer หรือผู้จัดสรรโครงการ

💡หมายเหตุ: ข้อบังคับเพิ่มเติมต้องไม่ขัดกับกฎหมาย หากขัดกันให้ใช้กฎหมายเป็นหลัก

แนวปฏิบัติในการตรวจสอบคุณสมบัติ

1. ต้องแนบสำเนาบัตรประชาชน และเอกสารแสดงความเป็นเจ้าของร่วม
2. ผู้สมัครเป็นกรรมการต้องลงนามยืนยันคุณสมบัติ
3. นิติบุคคลมีสิทธิขอตรวจสอบประวัติอาชญากรรม หากระบุไว้ในข้อบังคับ
4. ต้องมีรายชื่อในทะเบียนบ้าน หรือหนังสือมอบอำนาจจากเจ้าของห้อง/บ้านโดยตรง

ถ้ามีกรรมการที่ขาดคุณสมบัติ ต้องทำอย่างไร?

• เจ้าของร่วมสามารถยื่นเรื่องให้พิจารณา “ถอดถอน” ได้
• หากพบว่าการเลือกตั้งไม่ถูกต้อง อาจยื่นเรื่องต่อ กรมที่ดิน หรือ ศาลปกครอง
• การแต่งตั้งกรรมการใหม่ ต้องเป็นไปตามระเบียบและจัดประชุมใหญ่ตามขั้นตอน

FAQs: คำถามพบบ่อย

Q: ผู้เช่าห้องสามารถเป็นกรรมการนิติบุคคลได้ไหม?
A: ไม่ได้ ต้องเป็นเจ้าของร่วม หรือมีหนังสือมอบอำนาจจากเจ้าของเท่านั้น

Q: เคยมีคดีอาญาเมื่อ 10 ปีก่อน ยังเป็นกรรมการได้ไหม?
A: ถ้าเป็นคดีอาญาที่ไม่ใช่ความผิดลหุโทษ หรือกระทำโดยประมาท ถือว่า “ขาดคุณสมบัติ” แม้จะพ้นโทษแล้ว

Q: กรรมการนิติบุคคลต้องอยู่ในหมู่บ้านหรือคอนโดไหม?
A: ไม่จำเป็น แต่ต้องเป็น “เจ้าของร่วม” หรือผู้รับมอบอำนาจโดยชอบ

การแต่งตั้งกรรมการนิติบุคคลควรทำโดยคำนึงถึง “คุณสมบัติต้องห้าม” เพื่อป้องกันปัญหาทางกฎหมายและความขัดแย้งในอนาคต กฎหมายหลัก เช่น พ.ร.บ.อาคารชุด และ พ.ร.บ.การจัดสรรที่ดิน ได้วางแนวทางไว้อย่างชัดเจน และโครงการส่วนใหญ่จะมีข้อบังคับเพิ่มเติมที่ใช้ควบคู่กันไป

หากคุณอยู่ในหมู่บ้านหรือคอนโด และกำลังจะเลือกตั้งกรรมการใหม่ ควรตรวจสอบคุณสมบัติผู้สมัครให้ชัดเจนก่อนตัดสินใจ เพื่อให้การบริหารนิติบุคคลเป็นไปอย่างโปร่งใส ยุติธรรม และเป็นประโยชน์ต่อทุกฝ่าย

อ้างอิง

1. กรมที่ดิน. (2568). พระราชบัญญัติการจัดสรรที่ดิน พ.ศ. 2543. สืบค้นจาก https://www.dol.go.th
2. กรมที่ดิน. (2568). พระราชบัญญัติอาคารชุด พ.ศ. 2522 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. สืบค้นจาก https://www.dol.go.th
3. กระทรวงมหาดไทย. (2567). แนวทางการเลือกตั้งคณะกรรมการนิติบุคคลอาคารชุด. สืบค้นจาก https://www.dopa.go.th
4. Thai Legal Biz. (2567). สิ่งที่ควรรู้ก่อนสมัครเป็นกรรมการนิติบุคคล. สืบค้นจาก https://www.thailegalbiz.com
5. สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (2566). คำอธิบายกฎหมายเกี่ยวกับนิติบุคคลและกรรมการตาม พ.ร.บ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ธรรมาธิปไตย

คำค้นหา : คุณสมบัติต้องห้ามกรรมการนิติบุคคล,กรรมการนิติบุคคลหมู่บ้านจัดสรร,นิติบุคคลอาคารชุด ข้อบังคับนิติบุคคล,การเลือกตั้งกรรมการนิติบุคคล