เทศบาลคืออะไร? เทศบาลมี 3 ประเภทได้แก่อะไรบ้าง?

คนซื้อบ้านต้องรู้ ! เมื่อคุณซื้อบ้านในจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานคร เพื่อจะอยู่อาศัย หรือเพื่อเก็งกำไรขายต่อ การสังเกตว่าบ้านนั้นอยู่ในตำบลไหน เทศบาลอะไร? มีประโยชน์ต่อการคำนวณถึงคุณภาพชีวิตในอนาคต บทความนี้มายวัสดุจะพาคุณมาดูว่าเทศบาลคืออะไร แบ่งออกเป็นกี่แบบ?

เทศบาลคืออะไร

“เทศบาลคือ” องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในประเทศไทยที่เกิดจากการกระจายอำนาจจากส่วนกลางไปยังท้องถิ่น เพื่อให้ประชาชนสามารถดูแลชุมชนของตนเองได้ เทศบาลถูกกำหนดไว้ใน พระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 ซึ่งเป็นกฎหมายสำคัญด้านการปกครองท้องถิ่น

คำว่า เทศบาล ภาษาอังกฤษ ใช้ว่า Municipality (Thesaban) และมี ตัวย่อว่า “ท.” เช่น เทศบาลเมือง ใช้ตัวย่อว่า “ทม.”, เทศบาลตำบล ใช้ตัวย่อว่า “ทต.” และเทศบาลนคร ใช้ตัวย่อว่า “ทน.”

ปัจจุบันเทศบาลแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก หรือที่มักค้นหากันว่า “เทศบาลมีอะไรบ้าง” ได้แก่

เทศบาลตำบล (Subdistrict Municipality – Thesaban Tambon)
เทศบาลเมือง (Town Municipality – Thesaban Mueang)
เทศบาลนคร (City Municipality – Thesaban Nakhon)

เทศบาลคืออะไร? เทศบาลมี 3 ประเภทได้แก่อะไรบ้าง?

นอกจากความแตกต่างของชื่อเรียกแล้ว เทศบาลทั้ง 3 ประเภท ยังได้รับเงินอุดหนุนจากทางรัฐบาลที่แตกต่างกันอีกด้วย ได้แก่

เทศบาลตำบล (ทต.)

เกณฑ์จัดตั้ง: ต้องมีประชากรอย่างน้อย 5,000 คน หรือมีรายได้ขั้นต่ำ 5 ล้านบาท/ปี
โครงสร้าง: สมาชิกสภาเทศบาล 12 คน นายกเทศมนตรี และรองนายกสูงสุด 2 คน
หน้าที่หลัก: ดูแลบริการสาธารณะขั้นพื้นฐาน เช่น การเก็บขยะ การจัดการถนน การดูแลตลาดชุมชน โรงเรียนอนุบาล ศูนย์เด็กเล็ก ฯลฯ
เทศบาลตำบล ได้รับเฉลี่ยราว 33.08 ล้านบาทต่อแห่ง
ตัวอย่าง: เทศบาลตำบลดอนหลวง จ.มุกดาหาร

ข้อสังเกต: เทศบาลตำบลถือว่าเป็นเทศบาลที่มีขนาดเล็กที่สุด เหมาะกับพื้นที่ชุมชนท้องถิ่นที่ยังไม่หนาแน่น

เทศบาลเมือง (ทม.)

เกณฑ์จัดตั้ง: มีประชากรอย่างน้อย 10,000 คน หรือเป็นที่ตั้งศาลากลางจังหวัด
โครงสร้าง: สมาชิกสภาเทศบาล 18 คน นายกเทศมนตรี และรองนายกสูงสุด 3 คน
หน้าที่หลัก: ดูแลการพัฒนาเมือง เช่น ผังเมือง การจราจร การบริการน้ำสะอาด ระบบไฟถนน การศึกษา และวัฒนธรรมในระดับเมือง
เทศบาลเมือง ได้รับเฉลี่ยราว 133.72 ล้านบาทต่อแห่ง
ตัวอย่าง: เทศบาลเมืองบุรีรัมย์ เทศบาลเมืองลำปาง

ข้อสังเกต: เทศบาลเมืองเหมาะสำหรับพื้นที่ที่มีความเจริญขึ้นมาจากตำบล แต่ยังไม่ใหญ่เท่านคร

เทศบาลนคร (ทน.)

เกณฑ์จัดตั้ง: ต้องมีประชากรเกิน 50,000 คน และมีรายได้เพียงพอต่อการปฏิบัติหน้าที่
โครงสร้าง: สมาชิกสภาเทศบาล 24 คน นายกเทศมนตรี และรองนายกสูงสุด 4 คน
หน้าที่หลัก: บริหารเมืองขนาดใหญ่ ดูแลเศรษฐกิจท้องถิ่น ระบบสาธารณูปโภคขั้นสูง การจัดการขนส่งมวลชน การพัฒนาผังเมือง และกิจการด้านวัฒนธรรมระดับนคร
เทศบาลนคร ได้รับ เงินอุดหนุนเฉลี่ยสูงสุดถึง 488.75 ล้านบาทต่อแห่ง
ตัวอย่างสำคัญ: เทศบาลนครนนทบุรี (ทน.นนทบุรี) ซึ่งเป็นเทศบาลนครที่มีประชากรมากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ

สรุปความแตกต่างของเทศบาลมี 3 ประเภท ได้แก่..

ประเภทเทศบาล	เกณฑ์ประชากร	สมาชิกสภา	รองนายก	หน้าที่หลัก
เทศบาลตำบล (ทต.)	≥ 5,000 คน / รายได้ ≥ 5 ล้าน	12 คน	2 คน	ดูแลพื้นฐาน เช่น ถนน น้ำ ขยะ
เทศบาลเมือง (ทม.)	≥ 10,000 คน	18 คน	3 คน	ผังเมือง การจราจร การศึกษาในเมือง
เทศบาลนคร (ทน.)	≥ 50,000 คน	24 คน	4 คน	เมืองใหญ่ ระบบ

นอกจากนี้แต่ละเทศบาลยังได้รับเงินอุดหนุนจากทางเอกชน หรือจากเงินอุดหนุนเฉพาะกิจได้ อาจมาจากคนในท้องถิ่นที่ต้องการแบ่งปันรายได้ให้แก่ชุมชน ตัวอย่างเทศบาลชั้นนำ ที่ผู้คนร่วมใจกันบริหารในทุกมิติ จนได้รับเงินอุดหนุนจากทางเอกชน ให้ประชากรมีคุณภาพชีวิตที่ดี ได้แก่

เทศบาลชั้นนำ “เทศบาลนครนนทบุรี” ในปี 2566

เทศบาลนครนนทบุรีคือหนึ่งในเทศบาลนครที่มีงบประมาณสูงมากโดยเฉพาะจากการจัดสรรของรัฐ การจัดสรรงบนี้ถือเป็นภาพสะท้อนศักยภาพและบทบาทในการพัฒนาเมืองที่ชัดเจนของเทศบาลนคร

รัฐจัดสรร: 1,414.14 ล้านบาท (ราว 57%)
เงินอุดหนุนเฉพาะกิจ: 710.71 ล้านบาท (ราว 28%)
รายได้จัดเก็บเอง: 368.17 ล้านบาท (ราว 15%)

“เทศบาลนครหาดใหญ่” รายได้รวมสูงสุด

เทศบาลนครหาดใหญ่มีรายได้รวมสูงที่สุดในปี 2566 โดยมีตัวเลขที่น่าสนใจ:

รายได้รวม: 2,709.50 ล้านบาท
แยกเป็น:
- เงินอุดหนุนจากรัฐ: 1,601.63 ล้านบาท
- รายได้จัดเก็บเองและอื่น ๆ: ส่วนที่เหลือ

ในจำนวนงบประมาณนี้ถูกใช้แบ่งแยกในหลายโครงการ เช่น:

การศึกษาขั้นพื้นฐาน (ก่อนวัยเรียน–ประถม): 320 ล้านบาท
เบี้ยยังชีพระดับต่าง ๆ: เบี้ยสูงอายุ ~190.76 ล้านบาท, เบี้ยความพิการ ~29.97 ล้านบาท
การจัดการขยะ: 84 ล้านบาท
งานระบบจราจร: 1.5 ล้านบาท (แม้จะมีปัญหารถติดสูง)

สุดท้ายนี้ประเภทของ “เทศบาล” เป็นตัวบอกคุณภาพชีวิตได้อย่างคร่าวๆ เพราะมีการแบ่งงบ และมีเงินอุดหนุนจากเอกชนตามความเจริญของพื้นที่ สิ่งที่ทำให้เทศบาลมีความแข็งแรงทั้งการเศรษฐกิจ และสังคม มาจากคนในชุมชน ถ้าประชากรมีการศึกษา มีการจัดตั้งร้านค้า สถานที่สำคัญ จนมีผู้คนมาอยู่อาศัยมาก ก็จะสะท้อนเป็นงบอุดหนุนจากรัฐ และรายได้จัดเก็บอื่นๆ ที่เข้ามาเพิ่มคุณภาพชีวิตของคนในเทศบาลได้

อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง

เทศบาลคืออะไร? เทศบาลมี 3 ประเภทได้แก่อะไรบ้าง?